Trong bộ phim Stepmom (1998) do Julia Roberts thủ vai chính, có một tình tiết về ‘parenting’ mình thấy rất hay, đó là chuyện cả gia đình ‘ủng hộ ước mơ’ làm ảo thuật gia của cậu bé Ben (tầm 4,5 tuổi gì đó). Trong khi, Ben được sinh ra trong một gia đình giàu sang, có bố là chính trị gia (từng là tổng thống), mẹ là nhà báo, mẹ kế là nhiếp ảnh gia tài năng.
Theo lẽ thông thường, cha mẹ nào, dù có thành công hay không thành công đều mong muốn con cái sau này sẽ chọn làm những công việc lý tưởng rồi sau đó trở thành vĩ nhân. Và với những đứa trẻ sinh ra đã ngậm thìa vàng, thì có khi áp lực ấy còn nhân đôi nhân ba lên nữa. Chúng có cuộc sống đầy đủ vật chất, nhưng từ rất sớm đã phải mang vác trên vai kỳ vọng và trách nhiệm của gia đình, từ rất sớm đã được huấn luyện để trở thành một chiến binh, từ sớm đã bị định hình vào một kiểu tư duy rằng công việc này là tốt còn công việc kia không tốt.
Nhưng gia đình Ben thì khác, họ không phản đối gay gắt hay chê bai ước mơ làm ảo thuật gia của Ben. Ngược lại, họ lắng nghe, họ hiện diện ở đó và phối hợp khi cậu bé pha trò, họ tặng quà Noel cho Ben tấm áo choàng ma thuật và chú chim bồ câu trắng mà cậu đã từng ước. Ngay cả trong cuộc trò chuyện cuối cùng, người mẹ ruột sắp qua đời vì ung thư cũng vẫn tiếp tục củng cố cho Ben niềm tin rằng cậu có đủ khả năng để theo đuổi giấc mơ – trở thành con người mà cậu mong muốn. Và nhờ tất cả những sự phối hợp, cổ vũ, động viên, ghi nhận của mọi người mà Ben đã trở nên rất tự tin vào chính bản thân mình.
Những tình cảm và sự chấp thuận ấy không đơn thuần là ‘chiều theo trò trẻ con’. Nó là một thông điệp vô cùng sâu sắc mà gia đình gửi đến Ben, ‘Con được quyền là chính con, và rồi con sẽ toả sáng theo cách của chính mình’.
Khi một đứa trẻ nói rằng nó có ước mơ làm một công việc gì đó, thì điều chúng thực sự tìm kiếm không phải là một công việc, điều chúng thực sự tìm kiếm là không gian tâm lý mà người lớn tạo ra cho ước mơ đó được tồn tại. Gia đình Ben đã không vội vàng áp đặt tư duy thực tế, không cười nhạo, không cấm đoán hay phản ứng gay gắt, cũng không gắn mác viển vông. Họ chọn tham gia, họ chọn lắng nghe, họ chọn nhìn vào ‘ánh sáng trong mắt cậu bé’ thay vì nhìn vào sự ‘không khả thi’ của tương lai. Và chính thái độ ấy đã nuôi dưỡng thứ quý giá nhất: cảm giác được nhìn thấy và công nhận vô điều kiện – thứ sẽ đi theo và quyết định sự tự tin của một con người suốt cả cuộc đời.
Bởi khi một đứa trẻ được khích lệ theo cách đó, chúng sẽ âm thầm tin rằng – mong muốn của chúng được tôn trọng, ý tưởng của chúng có giá trị, và tận sâu bên trong chúng có đủ sức mạnh để thực hiện điều mà chúng khao khát.
Điều này khác hoàn toàn với kiểu nuôi dạy đặt trong tâm vào thành tích. Khi người lớn luôn kỳ vọng và áp đặt con trẻ vào điểm số, danh hiệu, nghề nghiệp cao quý – chúng sẽ lớn lên với một niềm tin ngầm rằng ‘mình chỉ có giá trị và được yêu thương khi mình đáp ứng được kỳ vọng của người khác’. Và niềm tin ấy dẫn đến một hệ quả tất yếu là chúng không còn dám là mình, không dám sống theo cách trái tim mách bảo, không dám ưu tiên nhu cầu và mong muốn của bản thân. Nó cũng đồng nghĩa với việc, chúng sẽ phải chối bỏ những thiên hướng và tài năng thiên bẩm bên trong mình, làm những điều mà chúng không giỏi, và bị hạn chế trong việc phát triển bản thân. Con chim sinh ra là để bay, con cá chỉ biết lặn, còn con hổ thì có đôi chân khoẻ để săn mồi – thiên nhiên để mỗi loài được sống với ưu thế riêng của nó, còn con người lại thường được dạy dỗ theo hướng phải sống giống như số đông, không nên sống là chính mình.
Chi tiết chạm nhất với mình trong bộ phim là dù người mẹ ruột đang ở ranh giới sinh tử vẫn dành năng lượng để củng cố niềm tin vào khả năng của Ben. Điều đó thể hiện rằng bà đã hiểu món quà lớn nhất mà cha mẹ có thể để lại cho con không phải là di sản vật chất, mà là niềm tin vào bản thân.
Và thực tế là, chưa chắc sau này Ben sẽ chọn làm ảo thuật gia. Khi lớn lên, khi nhận thức đã phát triển đầy đủ có thể cậu sẽ đổi hướng, nhưng nền tảng tự tin và cảm giác an toàn sẽ đi theo cậu suốt đời. Hai thứ ấy sẽ cho cậu sức mạnh để thử, để trải nghiệm, để khám phá, để thất bại mà không cảm thấy lo sợ về cuộc đời và sinh tồn.
Bên cạnh đó, nếu thực sự giấc mơ của con trẻ quá điên rồ, bạn cũng có thể từ từ phân tích và giải thích cho chúng hiểu, thay vì phản ứng gay gắt hoặc phán xét ngay lập tức. Khi bạn nói ra quan điểm dựa trên sự hiểu biết và tôn trọng, người khác sẽ dần hạ cái tôi xuống và lắng nghe bạn.
Mình chưa có con để đi quá sâu về parenting, nhưng mình đã được lắng nghe cả trăm câu chuyện của cả nghìn con người có nỗi tự ti sâu sắc về bản thân đủ để hình dung được cách giao tiếp hằng ngày của cha mẹ sẽ ảnh hưởng đến sự tự tin của con cái như thế nào. Nuôi dạy con cái không phải là tạo ra một ‘phiên bản nâng cấp’ của cha mẹ hay gọt đẽo chúng trở thành phiên bản mà bạn đã bỏ lỡ, mà nuôi dạy là giúp một cá thể riêng biệt được nở hoa theo cách của riêng mình. Quan trọng hơn cả việc dạy chúng ‘phải làm gì’, xin hãy dạy chúng biết ‘chúng thực sự là ai’ trước tiên.
P/s: Nếu bạn đã từng là một đứa trẻ bị chê bai quá nhiều và thường cảm thấy tự ti về bản thân, mời bạn khai vấn cùng mình qua lig khai vấn ở dưới phần bình luận.